Vinnuréttarvefur

Almenn skilyrði riftunar

Til að hægt sé að rifta ráðningarsamningi verður brot að vera verulegt. Meginskyldur ráðningarsamnings eru skyldur atvinnurekanda um launagreiðslur og skyldur launamanns um vinnuframlag. Séu þær skyldur brotnar, laun til dæmis ekki greidd í einhvern tíma eða starfsmaður neitar að framkvæma starf sem hann er beðinn um, má telja slíkt verulega vanefnd á ráðningarsamningi. Meiri vafi leikur á vanefnd eins og þeirri að starfsmaður hefur þrásinnis mætt 10 mínútum of seint í vinnu eða launagreiðandi hefur um nokkurt skeið greitt laun út tveimur dögum eftir mánaðamót. Sé ekki gerð athugasemd, aðvörun eða áminning strax, og í beinu framhaldi af brotinu, kann sá sem brotið er á að glata rétti til að bera brotið fyrir sig vegna tómlætis.

Almennt má telja að einungis gróf brot, og þannig verulegar vanefndir, veiti aðilum rétt til riftunar á ráðningarsamningi, brot sem unnin eru af ásetningi eða stórfelldu gáleysi, en minni háttar yfirsjónir og mistök myndu ekki falla hér undir.

Brot starfsmanns í síðasta mánuði myndi tæplega veita atvinnurekanda heimild til að víkja honum úr starfi í dag. Tæplega myndi áminning gefin fyrir ári heldur geta talist grundvöllur fyrirvaralauss brottreksturs úr starfi í dag, hafi atvinnurekanda verið kunnugt um brotið.  Algengt er að trúnaðarmenn séu kallaðir til ef víkja á manni úr starfi vegna brots.

Aðvörun

Til þess að geta rift ráðningarsamningi vegna verulegs brots nægir þó ekki að um brot sé að ræða, heldur koma hér til sérstakar reglur um aðvörun. Verður að telja að starfsmanni sé skylt að aðvara atvinnurekanda áður en hann öðlast riftunarheimild og með sama hætti ber atvinnurekanda að áminna eða aðvara starfsmann um brottrekstur áður en hann getur gert mann brottrækan úr starfi, nema sakir séu því meiri, til dæmis þjófnaður eða líkamsárás. Sé það ekki gert og samningsaðila gefinn kostur á að bæta ráð sitt áður en til riftunar kemur á samningsaðili það á hættu að vera dæmdur bótaskyldur vegna ólögmætrar riftunar á ráðningarsamningi. (Hrd. 1951:1971961:8681977:13281990:1427)

Aðvörun verður að vera sannanleg, annað hvort skrifleg eða gefin undir vætti og hana verður að gefa í beinu framhaldi af vanefnd. Að minnsta kosti verður vanefndin að vera tilefni aðvörunarinnar. Í aðvörun atvinnurekanda verður að koma skýrt fram að láti starfsmaður ekki af háttsemi varði það brottrekstri.

Í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna nr. 70/1996 er kveðið á um sérstakt áminningarferli vilji atvinnurekandi segja starfsmanni upp á grundvelli ávirðinga. Eru ákvæði um áminningu í 21. gr. Þar segir að forstöðumaður skuli gefa skriflega áminningu vegna tiltekinna ávirðinga sem taldar eru upp í ákvæðinu. Í kjarasamningum kann að vera kveðið á um nauðsyn áminningar. Þessar reglur eru ekki sérstaklega til umfjöllunar hér. 

Tómlæti

Áhrif tómlætis eru mikil í vinnurétti. Geri starfsmenn ekki athugasemd við ákveðna framkvæmd á kjarasamningi er hætt við að sú framkvæmd hefðist. Geri starfsmaður ekki athugasemd við rangan útreikning á launum sínum, sem honum er kunnugt um, glatar hann rétti til að fá leiðréttingu síðar. Sjá hér um m.a.  Hrd. 1951:162Hrd.1977:1299Hrd. 1980:998Hrd. 1991:70 og Hrd. 1997:1905