Ávarp forseta ASÍ á 1. maí

HÚSNÆÐISÖRYGGI - SJÁLFSÖGÐ MANNRÉTTINDI

Ég óska launafólki um allt land til hamingju með baráttudag verkafólks og hvet alla til þess að leggja baráttu okkar lið með þátttöku á þeim fundum sem haldnir eru vítt og breitt um landið í dag. Samhliða því sem við rifjum upp áræði og dug íslensks verkafólks í baráttunni fyrir bættum kjörum og meiri réttindum, er ljóst að verkalýðshreyfingin stendur nú árið 2017 frammi fyrir gamalkunnugri áskorun. Húsnæðismálin voru eitt fyrsta stefið í kröfugerð verkafólks fyrir 100 árum þegar heilsuspillandi húsnæði og gríðarlegur húsnæðisskortur þrengdu að möguleikum alþýðunnar til betra lífs.

Verkalýðshreyfingunni tókst í samstarfi við bandamenn sína á Alþingi að ná góðum árangri í þessum málaflokki á ýmsum skeiðum á síðustu öld. Fyrst með stofnun verkamannabústaðakerfisins árið 1929 sem rekið var til síðustu aldamóta og stóð að byggingu á hagkvæmu og hentugu húsnæði fyrir tekjulágar fjölskyldur, en Byggingafélag alþýðu reisti fyrstu íbúðirnar í þessu kerfi upp úr 1930 í vesturbæ Reykjavíkur. Síðar beitti verkalýðshreyfingin  sér fyrir því að ríkið kæmi að málum til að auðvelda almenningi kaup á eigin húsnæði og til að koma í veg fyrir að braskarar gerðu húsnæðisskort að féþúfu.

Húsnæðismálastofnun ríkisins var stofnuð á sjötta áratugnum sem veitti almenningi lánafyrirgreiðslu til  kaupa á eigin íbúð og var með öfluga hönnunar- og teiknideild þar sem almenningur gat fengið hagkvæmar teikningar. Því miður fór það svo skömmu eftir aldamótin síðustu að stjórnvöld tóku þá upplýstu ákvörðun að eyðileggja verkamannabústaðakerfið og leggja af hönnunar- og teiknideildina. Síðan hefur horft til verri vegar í húsnæðismálum mikils fjölda okkar félagsmanna. Ætla má að ríflega 13 þúsund íbúðir hafi verið í verkamannabústaðakerfinu þegar það var lagt af og þeim sem þar bjuggu gefin kostur á að kaupa íbúðirnar með láni á markaðskjörum. Þegar í byrjun lenti þorri kaupenda í vanda með greiðslubyrði þessara lána – þrátt fyrir að hafa fengið að eignast verulegan eignarhlut – og  kannanir Hagstofu Íslands sýna að greiðsluvandi þessa hóps hófst þegar árið 2004 en ekki í kjölfar hrunsins.

Það er enginn vafi á því að ef verkamannabústaðakerfið hefði fengið að þróast áfram í friði fyrir pólitískri þröngsýni hægri aflanna væru um 20 þúsund íbúðir í þessu kerfi í dag og aðstæður bæði tekjulægri fjölskyldna og ungs fólks allt aðrar og betri. Nú er svo komið að ungt fólk sem ekki hefur sterkt fjárhagslegt bakland á litla sem enga möguleika á að hefja búskap. Tekjulágar fjölskyldur þurfa að nota allt að helmingi tekna sinna til að greiða leigu og búa samt við mjög mikið húsnæðisóöryggi. Verulegur skortur er á húsnæði og bæði fasteignaverð og leiguverð eru í hæstu hæðum. Ástandið er grafalvarlegt og það mun ekki lagast nema að ráðist verði hratt og af festu í uppbyggingu á miklum fjölda hagkvæmra íbúða.

Verkalýðshreyfingin hefur ávalt litið svo á að húsnæðisöryggi séu sjálfsögð mannréttindi og það var af þessari ástæðu sem ASÍ og BSRB réðust í að stofna sjálfseignastofnunina Bjarg – íbúðafélag á 100 ára afmæli ASÍ á síðasta ári. Það var af þessari sömu ástæðu sem aðildarfélög ASÍ settu uppbyggingu leiguíbúða fyrir tekjulægri félagsmenn sem forsendu inn í kjarasamninga sína í maí 2015 og fengu þannig ríkið til að leggja til fjármagn fyrir byggingu 600 íbúða á ári næstu fjögur árin. Jafnframt er vaxandi umræða innan hreyfingarinnar um að hún ætti einnig að beita sér fyrir því að verja okkar fólk gagnvart misnotkun fasteignabraskara, líkt og gert var um miðbik síðustu aldar þegar Smáíbúðahverfið var byggt upp og hönnunar- og teiknideild Húsnæðismálastofnunnar var stofnuð.

Verkalýðshreyfingin hefur áður staðið að stofnun byggingarsamvinnufélaga með það að markmiði að auðvelda félagsmönnum að eignast íbúð á hagkvæmari hátt. Nú þarf að hefjast handa ekki seinna en strax til að félagsmenn okkar komist út úr þeim ógöngum sem stjórnvöld hafa att þeim út í í húsnæðismálum. Við viljum byggja upp réttlátt samfélag þar sem gott og öruggt húsnæði þykir sjálfsögð mannréttindi – ekki forréttindi.

Gylfi Arnbjörnsson