Vinnuréttarvefur

Vinnu- og hvíldartímareglur

Um vinnutíma starfsmanna er fjallað í lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og í kjarasamningum þ.m.t. kjarasamningi ASÍ og VSÍ(SA) um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma og samkynjakjarasamningi á opinberum vinnumarkaði.  


Vinnutímatilskipunin

Reglur um vinnu- og hvíldartíma starfsmanna eru byggðar á tilskipun 2003/88/EB (áður 93/104/EB) um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma. 

Markmið tilskipunarinnar er að setja lágmarkskröfur til að stuðla að umbótum, einkum að því er varðar vinnuumhverfi, til að tryggja aukið öryggi og heilsuvernd launafólks.

Tilskipunin var upphaflega innleidd hér á landi með svokölluðum 
vinnutímasamningi ASÍ og VSÍ sem undirritaður var 30. desember 1996. Samsvarandi samningar voru gerðir í janúar 1997 milli ASÍ, BHM, BSRB og KÍ annars vegar og ríkisins, Reykjavíkurborgar og launanefndar sveitarfélaga hins vegar.

Helstu meginreglur eru eftirfarandi:

11. klst. samfelld lágmarkshvíld á hverju 24 klst. tímabili. Miðað er við heildstæðan vinnutíma hjá sama atvinnurekanda og skiptir því ekki máli hvort unnin eru tvö eða fleiri mismunandi störf fyrir sama atvinnurekanda eða hvort í gildi séu einn eða fleiri ráðningarsamningar við hann. 

Einn hvíldardagur á viku í beinu framhaldi af daglegri lágmarkshvíld, þ.e. 35 klst. samfelld hvíld.

Hámarksvinnutími á viku skal að meðaltali ekki vera meiri en 48 virkar vinnustundir að yfirvinnu meðtalinni.

Ef nauðsynlegt er að skerða daglega eða vikulega lágmarkshvíld skal veita starfsmönnum samsvarandi hvíld síðar. Frítökuréttur skapast þegar dagleg lágmarkshvíld er skert.

Um skilgreiningu „vinnutíma“ var fjallað í dómi Evrópudómstólsins í málinu nr. C‑266/14 frá 10.9 2015. Þar var tekist á um hvort teldist til vinnutíma í skilningi tilskipunarinnar, ferðatími starfsmanns sem enga fasta starfsstöð hafi en var þess í stað sendur dag hvern og oft með stuttum fyrirvara í verkefni vítt og breytt um heimahérað sitt á Spáni. Komst dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að við þær tilteknu aðstæður teldist sá tími sem það tók starfsmanninn að ferðast frá heimili sínu á verkstað til vinnutíma í skilningi tilskipunarinnar. Að samskonar niðurstöðu var komist í dómi EFTA dómstólsins í málinu nr. E-19/16. Þar var tekist á um það hvort máli skipti að launamaðurinn hefði í raun fasta starfsstöð en þurfi hins vegar að sinna starfsskyldum utan hennar. Í niðurstöðunni segir að nauðsynlegum tíma sem varið er utan venjulegs vinnutíma til að ferðast frá venjulegum vinnustað eða þeim stað þar sem venjulega skuli mæta til vinnu til þess staðar þar sem starfinu sé sinnt, teljist til vinnutíma í skilningi 2.gr. vinnutímatilskipunarinnar nr. 2003/88/EC (áður 93/104/EB). 

Sjá einnig umfjöllun um vinnutíma í kaflanum "Laun og vinnutími".