Skoðun ASÍ

Þjónustuviðskipti á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins

Reykjavík, 19. apríl 2011
       Tilvísun:  201104-0027


Þjónustuviðskipti á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins, 645. mál
Umsögn Alþýðusambands Íslands (ASÍ) um frumvarp til laga um þjónustuviðskipti á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins, 645. mál. Lagt fyrir 139. löggjafarþing 2010-2011.


Alþýðusamband Íslands fagnar þeim breytingum sem gerðar hafa verið á efni frumvarpsins frá fyrri gerð þess (277. mál lagt fyrir 138. löggjafarþingið) er varðar gildissvið frumvarpsins um gildi reglna á vinnumarkaði hér á landi og réttarstöðu launafólks, eins og þær birtist í 2. gr. frumvarpsins. Ljóst er að með þessum breytingum er komið til móts við ábendingar og gagnrýni ASÍ á frumvarpið sem lagt var fyrir fyrri 138. löggjafarþingið, en í umsögn um það sagði Alþýðusambandið m.a.:

„1. Vinnumarkaðurinn, réttindi launafólks og samskipti á vinnumarkaði
Alþýðusambandið bendir á að framsetning í 2. grein frumvarpsins þarf að vera mun skýrari og markvissari hvað varðar þá staðreynd að lögunum er með engum hætti  ætlað að ná til vinnuréttar í víðasta skilningi og þar með kjara og annarra réttinda launafólks sem starfar hér á landi um lengri eða skemmri tíma eða hafa áhrif á þær reglur sem gilda um samskipti á íslenskum vinnumarkaði. Um það efni á önnur innlend löggjöf að gilda.


Í 2. gr. þar sem m.a. er talið upp um hvað reglur laganna gilda ekki, segir í 8. tölulið: 
„8. vinnurétt, þ.m.t. réttinn til að semja um kjör og framfylgja kjarasamningum, vinnuskilyrði, heilbrigði og öryggi á vinnustað, tengsl milli vinnuveitenda og starfsmanna, eða almannatryggingalöggjöf,“
Í athugasemdum segir síðan um þetta atriði:
„Samkvæmt 8. tölul. 4. mgr. fjalla lögin ekki um vinnurétt, þ.m.t. réttinn til að semja um kjör og framfylgja kjarasamningum, vinnuskilyrði, heilbrigði og öryggi á vinnustað, tengsl milli vinnuveitenda og starfsmanna eða almannatryggingalöggjöf og er hér verið að innleiða 6. mgr. 1. gr. og síðari hluta 7. mgr. 1. gr. þjónustutilskipunarinnar.“
Í þjónustutilskipuninni sjálfri er fjallað mun ítarlegar um þetta efni og er efni hennar um margt skýrara og afdráttarlausara en efni frumvarpsins. Í 1. grein tilskipunarinnar segir í 6. tölul. :
„6. This Directive does not affect labour law, that is any legal or contractual provision concerning employment conditions, working conditions, including health and safety at work and the relationship between employers and workers, which Member States apply in accordance with national law which respects Community law. Equally, this Directive does not affect the social security legislation of the Member States.“
Þá segir í 7. tölul.:
„7. This Directive does not affect the exercise of fundamental rights as recognised in the Member States and by Community law. Nor does it affect the right to negotiate, conclude and enforce collective agreements and to take industrial action in accordance with national law and practices which respect Community law.“
Einnig má nefna að í 14., 86. og 87. tölulið inngangs tilskipunarinnar er fjallað um framangreint efni, þar sem það er áréttað og skýrt frekar.
Lagt er til að efni frumvarpsins varðandi framangreindan þátt verði breytt þannig að það komi skýrt og afdráttarlaust fram og verði hafið yfir allan vafa að lögin gildi ekki um vinnurétt, þ.m.t. réttindi og skyldur launafólks sem hér starfar um lengri eða skemmri tíma óháð því hvar staðfesta fyrirtækisins sem þeir starfa hjá er . Í því sambandi mætti í athugasemdum, til frekari skýringa, m.a. vísa til laga nr. 55/1980, laga nr. 139/2005 og laga nr. 45/2007. Jafnframt verði efni 7. töluliðar tilskipunarinnar komið skýrt til skila. Þetta gildir hvoru tveggja um lagatextann sjálfan og athugasemdir með frumvarpinu.“

Gerviverktaka
Alþýðusambandið hefur í umræðum um lögleiðingu þjónustutilskipunarinnar hér á landi allt frá upphafi, og reyndar löngu fyrr, lagt áherslu á að brugðist verði af festu við hættunni á svartri atvinnustarfsemi og gerviverktöku í tengslum við veitingu þjónustu yfir landamæri. Þessi afstaða ASÍ hefur m.a. ítrekað verið sett fram í viðræðum við utanríkisráðuneytið, félags- og tryggingamálaráðuneytið (nú velferðarráðuneytið) og viðskiptaráðuneytið (nú efnahags- og viðskiptaráðuneytið). Þá hefur Alþýðusambandið í samstarfi við samtök atvinnurekenda beitt sér með ýmsum hætti í þessum efnum.
Lög um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra (nr. 45/2007) og lög um starfsmannaleigur (nr. 139/2005) með síðari breytingum hafa að nokkru mætt framangreindum sjónarmiðum ASÍ. Sama gildir um lög um vinnustaðaskírteini og eftirlit á vinnustöðum (nr. 42/2010) og samkomulag ASÍ og SA á grunni þeirra laga. Framangreindri löggjöf er þó einkum ætlað að tryggja kjör og réttindi launafólks og vinna gegn svartri atvinnustarfsemi. 
Með viðbót við 2. gr. er í frumvarpinu nú að nokkru komið til móts við ábendingar og athugasemdir ASÍ í þessum efnum þar sem segir að:
 „Reglur laga þessara gilda ekki um:
..........
10.      rétt stjórnvalda til að ákvarða hvort um er að ræða ráðningarsamband milli vinnuveitanda og launþega eða verktöku, og beita í því sambandi viðeigandi íslenskum lögum og kjarasamningum,“ 
Eftir stendur sú krafa ASÍ að fjallað verði með heildstæðum og ítarlegum hætti  um hættuna á gerviverktöku í tengslum við þjónustuviðskipti yfir landamæri og við henni brugðist með fullnægjandi hætti. Er þá m.a. verið að vísa til hættunnar á því að erlendir þjónustuveitendur (þar með talið starfsmannaleigur) skrái starfsmenn sína sem verktaka og reyni með þeim hætti að koma sér undan því að virða íslenska löggjöf og kjarasamninga um réttindi og skyldur þeirra sem hjá þeim starfa. Hér er um raunverulega hættu að ræða eins og viðurkennt er í þjónustutilskipuninni sjálfri Í 86. tölulið inngangs tilskipunarinnar segir um þetta efni m.a.:


(87) Neither should this Directive affect terms and conditions of employment in cases where the worker employed for the provision of a cross-border service is recruited in the Member State where the service is provided. Furthermore,this Directive should not affect the right for the Member State where the service is provided to determine the existence of an employment relationship and the distinction between self-employed persons and employed persons,including ‘false self-employed persons’. In that respect the essential characteristic of an employment relationship within the meaning of Article 39 of the Treaty should be the fact that for a certain period of time a person provides services for and under the direction of another person in return for which he receives remuneration. Any activity which a person performs outside a relationship of subordination must be classified as an activity pursued in a self-employed capacity for the purposes of Articles 43 and 49 of the Treaty.
Eins og áður segir er ljóst að 10. tölulið í 4. mgr. frumvarpsins er ætlað að mæta áhyggjum vegna hættu á gerviverktöku í skjóli þjónustuviðskipta yfir landamæri. Vandinn er hins vegar sá að íslensk lög hafa ekki að geyma fullnægjandi reglur um þetta efni. Það er því fortakslaus krafa ASÍ að á þessu mikilvæga málið verði tekið samhliða lögleiðingu þjónustutilskipunarinnar. Rétt er í því sambandi að beina slíkri ósk til félags- og trygginganefndar Alþingis og/eða velferðarráðuneytisins.

Að lokum
Mikið liggur við að vandað sé til verka við lögleiðingu þjónustutilskipunarinnar hér á landi. Grundvallaratriði er að þess sé gætt eins og kostur er að lögleiðing tilskipunarinnar raski í engu kjörum og réttindum launafólks á íslenskum vinnumarkaði samkvæmt kjarasamningum og lögum eða þeim reglum og venjum sem gilda í samskiptum aðila vinnumarkaðarins. Þá er af hálfu Alþýðusambands Íslands er gerð sú skýlausa krafa að leitað verði allra leiða til að koma í veg fyrir að þjónustuviðskipti á evrópska efnahagssvæðinu og þjónustutilskipunin leiði til svartrar atvinnustarfsemi og gerviverktöku með tilheyrandi undirboðum á vinnumarkaði.

     Virðingarfyllst,
     F.h. Alþýðusambands Íslands
Halldór Grönvold,
aðstoðarframkvæmdastjóri ASÍ


Hjálagt fylgja til upplýsingar:
1. Umsögn Alþýðusambands Íslands um þjónustutilskipunina, dags. 22. janúar 2007.
2. Greinargerð ASÍ um þjónustutilskipun Evrópusambandsins, dags, 22. janúar 2007.