Skoðun ASÍ

Samfélagssáttmáli um félagslegan stöðugleika

Áskorun til nýrrar ríkisstjórnar

Heildarsamtök á vinnumarkaði hafa unnið að mótun nýs samningalíkans byggt á norrænni fyrirmynd, þar sem órjúfanlegt samhengi er á milli efnahagslegs og félagslegs stöðugleika.

Þrátt fyrir að uppstytta hafi orðið á þessari vinnu verður það áfram viðfangsefni vinnumarkaðarins að vinna að bættum vinnubrögðum við gerð kjarasamninga. Markmið ASÍ er að kjarasamningar skili varanlega auknum kaupmætti og bættum réttindum um leið og þeir styðji við efnahagslegan stöðugleika. Efnahagslegur stöðugleiki gerir kröfu um sveigjanleika fyrirtækja til að geta aðlagað sig síbreytilegum aðstæðum á markaði. Forsenda slíks sveigjanleika fyrirtækjanna er hins vegar að launafólk búi við félagslegt öryggi til að mæta afleiðingum atvinnumissis, veikinda og slysa, barnsfæðinga eða tækifæra til endur- og símenntunar. Því verða stjórnvöld og fyrirtæki að axla sinn hluta ábyrgðarinnar á efnahagslega stöðugleikanum og viðurkenna að honum fylgi jafnframt félagslegur stöðugleiki og velferð. Annað verður ekki án hins!

Alþýðusambandið vill samfélag jafnréttis og jafnra tækifæra þar sem öllum er tryggð mannsæmandi afkoma og réttur til heilbrigðisþjónustu, menntunar og velferðar. Launafólk verður að geta treyst því að stjórnvöld forgangsraði í þágu velferðar og tryggi í það fjármagn með réttlátu skattkerfi sem dreifir byrðunum. Um þetta þarf að ríkja breið sátt og skilningur milli stjórnmálanna og vinnumarkaðarins. Það er þetta sem við köllum félagslegan stöðugleika – fyrirkomulag sem tryggir launafólki öryggi og skjól en jafnframt tækifæri til þess að standa á eigin fótum ef aðstæður breytast t.d. vegna breytinga á vinnumarkaði, atvinnumissis, veikinda og slysa eða þegar barn fæðist.

Áhersluatriði Alþýðusambandsins hafa verið settir fram í sex stuttum auglýsingum sem sjá má í sjónvarpi ASÍ. Þá má einni lesa hér:

Öflugt heilbrigðiskerfi fyrir alla:

Sjúklingar greiða allt of mikið fyrir heilbrigðisþjónustu, of margir þurfa að neita sér um heilbrigðisþjónustu og lyf og fólk býður of lengi. Öldruðum fjölgar hratt en öldrunarþjónustan situr eftir.

  • Draga þarf til mikilla muna úr kostnaðarþátttöku sjúklinga í heilbrigðisþjónustunni og vinna markvisst að því að bæta aðgengi að þjónustunni og stytta biðlista. Setja þarf mælanleg árangursmarkmið.
  • Móta þarf heildstæða og framsækna stefnu fyrir heilbrigðisþjónustuna. Grunnstoðum heilbrigðisþjónustunnar verði tryggt nægilegt rekstarfé og innviðir byggðir upp til að tryggja þjónustu í fremstu röð. Flýta þarf byggingu nýs Landspítala við Hringbraut.
  • Tryggt verði að enginn þurfi að neita séu um, nauðsynleg lyf af fjárhagsástæðum.

Efla þarf öldrunarþjónustuna og gera raunhæfar áætlanir um fjármögnun og uppbyggingu búsetu- og þjónustuúrræða til framtíðar. 

 

Öruggt húsnæði á viðráðanlegum kjörum:

Ungt fólk kemst ekki að heiman, tekjulág heimili búa ekki við húsnæðisöryggi og greiða allt of hátt hlutfall tekna sinna í húsnæði.

  • Byggja þarf upp traustan leigumarkað. Veita þarf stofnframlög til uppbyggingar á a.m.k. 1.000 nýjum íbúðum á ári í almennum leiguíbúðakerfinu á næstu árum.
  • Efla þarf bæði vaxtabótakerfið og húsnæðisbótakerfið, tryggja stöðugleika þeirra og jöfnunarhlutverk.
  • Húsnæðislánakerfið er óhagkvæmt og tryggir ekki almenningi lægstu mögulegu vexti.
  • Gera þarf breytingar á húsnæðislánakerfinu að danskri fyrirmynd.

 

Ábyrgur vinnumarkaður:

Undirboð á vinnumarkaði, svört atvinnustarfsemi og margvísleg önnur brotastarfsemi er alvarlegur blettur á íslenskum vinnumarkaði. Þessi brotastarfsemi beinist einkum gegn útlendingum og ungu fólki sem starfa við mannvirkjagerð og í ferðaþjónustunni.  Þá veldur kennitöluflakk miklu samfélagslegu tjóni.

  • Stjórnvöld setji í forgang að berjast með öllum ráðum gegn svartri atvinnustarfsemi og undirboðum á vinnumarkaði.
  • Endurskoða þarf löggjöf á vinnumarkaði með það að markmiði að auka eftirlitsheimildir, herða viðurlög og auka heimildir til að stöðva brotastarfsemi á vinnumarkaði.
  • Lögleiða þarf keðjuábyrgð verkkaupa/verktaka á verktakamarkaði.
  • Herða þarf löggjöf og auka heimildir skattayfirvalda til að koma í veg fyrir kennitöluflakk.

Velferð á vinnumarkaði:

Á síðustu árum hafa stjórnvöld grafið undan velferð á vinnumarkaði.  Sífellt fleiri feður taka ekki fæðingarorlof og fæðingartíðni hefur aldrei verið lægri. Atvinnuleysisbætur hafa dregist verulega aftur úr launaþróun og fólki sem veikist og slasast er beint í fátækragildru ef það endurhæfist. Enn er mikill ójöfnuður í lífeyrisréttindum launafólks.

  • Hækka þarf hámarksgreiðslur úr Fæðingarorlofssjóði í 600.000 nú þegar og lengja orlofið í 12 mánuði.
  • Tryggja þarf þeim sem veikjast og slasast raunveruleg tækifæri til starfsendurhæfingar og endurkomu á vinnumarkaðinn með endurskoðun á almannatryggingakerfinu og upptöku starfsgetumats.
  • Fjárhæðir atvinnuleysistrygginga fylgi launaþróun á vinnumarkaði.
  • Tryggja þarf jöfnun lífeyrisréttinda alls launafólks grundvallaða á sjálfbæru lífeyriskerfi þar sem haldist í hendur breytingar á almannatryggingakerfinu og lífeyriskerfinu.

Tekjuöflun með réttlátu skattkerfi

Til að treysta efnahagslegan stöðugleika og fjármagna félagslega velferð þarf réttlátt skattkerfi sem dreifir byrðunum og með sanngjörnum hætti og tryggir öllum hlutdeild og í velsældinni. Talið er að 100 milljarðar tapist á ári vegna skattsvika.

  • Tekinn verði að nýju upp auðlegðarskattur
  • Veiðigjöld verði hækkuð og komið á auðlindagjöldum í orkugeira og ferðaþjónustu
  • Lagður verði alvöru hátekjuskattur á ofurlaun
  • Svigrúm í ríkisfjármálum verði nýtt til velferðarumbóta
  • Stutt verði betur við barnafólk
  • Gerðar verði nauðsynlegar lagabreytingar og hert á aðgerðum gegn skattsvikum.