Alþýðusamband Íslands er sammála þeim meginsjónarmiðum sem fram koma í þeim alþjóðlegu skuldbindingum sem Ísland er aðili að á sviði hugverkaréttinda. Mikilægt er að íslensk stjórnvöld leggi sig fram um að haga löggjöf þannig að við þær sé staðið, jafnvel þó formleg skylda sé ekki til þess eins og á við í þessu tilviki hvað varðar tilskipun EB nr. 2004/48. Sú tilskipun er raunar ekki prentuð með frumvarpinu en telja verður nauðsynlegt að Alþingi hafi aðgang að þýddum eintökum þeirra EB gerða sem innleidd eru hér á landi þó óbeint sé. Þetta er m.a. nauðsynlegt hvað þetta frumvarp varðar, þar sem í greinargerð segir að höfundar frumvarpsins hafi fylgt texta TRIPS samningsins þegar tilskipunin gengur lengra. Þessa fullyrðingu má draga í efa þegar texti 6. og 7.greinar tilskipunarinnar er borinn saman við frumvarpstextann og TRIPS samninginn.

Eins og fram kemur í greinargerð, lét réttarfarsnefnd uppi það álit sitt á sínum tíma um TRIPS samninginn (1999), að gildandi íslensk löggjöf fullnægði ákvæðum hans. Hún ætli sér hins vegar að hefja athugun á því hvernig styrkja megi vernd þeirra þegar um viðskipti er að ræða og þá með sérstöku tilliti til þess hvernig við verði brugðist í nágrannalöndum okkar. Réttarfarsnefnd hefur ekki að því er virðist haft frekari afskipti af málinu. Dómsmálaráðherra skipaði síðan á árinu sérstaka 3 manna nefnd á árinu 2005 sem síðan skilaði því frumvarpi sem nú liggur fyrir.

Í greinargerð nefndarinnar er þess hvergi getið að kannað hafi verið með hvaða hætti þessum málum sé skipað í nágrannalöndum okkar né heldur hvaða aðstæður hafi breyst frá 1999 sem nú réttlæti þessa lagasetningu. Engin greining er gerð á því að hvaða leyti gildandi löggjöf sé ófullnægjandi eða hvort hægara sé að breyta henni til þess að ná þeim markmiðum sem lagasetning miðar að. Það er miður þar sem þessi nýja löggjöf er í nokkrum atriðum frávik frá almennum málsmeðferðar- og réttarfarsreglum og kemur til viðbótar þeirri löggjöf sem almennt fjallar um samkynja aðgerðir ( L. 31/1990, l. 90/1989 og l. 19/1991 ).

Frumvarpið er gagnrýnt í heild sem hugsanlega óþörf aðgerð sem gangi mun lengra en þörf er á þegar hliðsjón er höfð af þeirri löggjöf sem fjallar um öflun sönnunargagna á forstigum einkamála og raunar einnig opinberra mála. Nokkur rök eru færð fram í greinargerð en engin þeirra byggja á könnun nefndarinnar eða opinberum skýrslum heldur áliti og ályktunum frumvarpshöfunda ( sjá m.a. nokkur ummæli á bls. 9-11 í greinargerð ).

Einnig gengur frumvarpið lengra í því efni að fullgilda EB tilskipanir en stjórnvöld hafa almennt viljað ganga þegar í hlut eiga tilskipanir um einstaklingsbundin réttindi t.d. á sviði félagslegra réttinda. Þetta er sérstaklega athyglivert þar sem ekki er skylt að hrinda í framkvæmd tilskipun EB 2004/48 frekar en t.d. tilskipun EB um bann við mismunun.

Ef þetta frumvarp verður að lögum, brýtur það blað í sókn Íslands til verndar þeim réttindum sem verndar njóta í lögum og alþjóðlegum skuldbindingum. Sé þörf sérstakrar löggjafar þegar í hlut eiga ætluð brot gegn framseljanlegum og efnahagslegum réttindum einstaklinga má ætla að ríkisstjórn og Alþingi fylgi þessari nýju stefnumótun eftir og þá um öflun sönnunargagna í málum vegna ætlaðra brota á þeim réttindum einstaklinga sem meiri verndar njóta. Má í því efni helst nefna bann gegn mismunun á grundvelli kynferðis, trúar, stjórnmálaskoðana, þjóðernis, efnahags o.fl. Það myndi þá t.d. eiga við um málshöfðanir launafólks gegn atvinnurekendum sem ætla má að hafi brotið gegn viðkomandi á þann veg að ætla megi að skaðabótaréttur og/eða refsikrafa hafi stofnast. Einnig má þá ætla að hið sama ætti við um öflun sönnunargagna vegna ætlaðra en ókærðra kynferðisbrota gegn börnum en öll þessi réttindi eru bundin ríkari innlendri og alþjóðlegri vernd en framseljanleg höfundarréttindi.

F.h. Alþýðusambands Íslands,

 Magnús M. Norðdahl hrl.,

lögfræðingur ASÍ