Ólafur Ísleifsson lektor í hagfræði við Háskólann í Reykjavík ávarpaði 8. ársfund ASÍ á fimmtudaginn.  Þar sagði hann m.a. að tilraunin frá 2001 sem rekin var í nafni sjálfstæðrar myntar og sjálfstæðrar peningastefnu hafi mistekist herfilega og hafi reynst þjóðinni dýrkeypt. Þessi tilraun átti sér engan viðunandi bakhjarl að mati Ólafs.  Erindi hans má lesa í heild sinni hér að neðan:

Ávarp á ársþingi Alþýðusambands Íslands

Hótel Nordica 23. október 2008

Forseti Alþýðusambands Íslands.

Ágætu fulltrúar.

Mér er það mikill heiður að vera boðið að fara á þessum vettvangi nokkrumorðum um stöðu og horfur í efnahagsmálum Íslendinga.

Staðan blasir við: Við erum á strandstað og þurfum alþjóðlegt liðsinni við að komast á flot og hefja nýja siglingu.

Við blasir að við þurfum aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og hún fæst á grundvelli raunhæfrar efnahagsáætlunar sem skapar tiltrú á að hér skapist jafnvægi og forsendur til að reisa við efnahaginn. Ísland á sér virðulega sögu í sjóðnum og er meðal 27 stofnríkja hans 1945.

Brýnustu viðfangsefnin eru að (i) koma af stað gjaldeyrisviðskiptum, (ii) koma utanríkisviðskiptum í eðlilegt horf úr því öngþveiti sem nú hefur skapast, og (iii) reisa við bankakerfið.

Efnahagsáætlunin þarf að miðast við viðunandi jafnvægi inn á við og út á við, þannig að eðlilegt jafnvægi verði í viðskiptum við aðrar þjóðir og sjá megi á seinni hluta samningstímabilsins, sem gæti verið þrjú til fimm ár, jöfnuð í fjárhag ríkissjóðs.

Eðlilega hefur fólk áhyggjur af skilyrðum sjóðsins fyrir láninu og að gefa verði eftir hluta af efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Á móti kemur að gera má ráð fyrir að skilyrðin feli ekki annað í sér en það sem nauðsynlegt og skynsamlegt er að gera við ríkjandi aðstæður. Þó verður að gera þann fyrirvara að við látum ekki þvinga okkur til að inna af hendi fjárgreiðslur vegna innstæðna í Bretlandi umfram það sem lög og réttar reglur standa til.

Hverjar eru ástæður þess vanda sem þjóðin glímir nú við? Fyrir utan afleiðingar hinnar alþjóðlegu fjármálakreppu sem kemur hart niður hér á landi eins og víðast annars staðar tel ég að í efnahagslegu tilliti sé svarið þetta: Innsti kjarninn í efnahagsstefnunni brást. Hver er hann? Hann er sjálf umgjörð efnhagslífsins, gjaldmiðillinn. Tilraunin frá 2001 sem rekin hefur verið í nafni sjálfstæðrar myntar og sjálfstæðrar peningastefnu mistókst herfilega og hefur reynst þjóðinni dýrkeypt. Þessi tilraun átti sér engan viðunandi bakhjarl í seðlabanka búinn afli til að standa að baki krónunni.

En um leið var fjármálageirinn settur í sérstaka hættu að því leyti að íslensku bankarnir voru hinir einu í Evrópu sem áttu sér ekki bakhjarl í seðlabanka með fjárhagslega burði til að leysa úr tímabundnum lausafjárvanda sem sem getur ógnað jafnvel stöndugum bönkum.

Þessi heimagerða peningastefna ásamt misráðnum aðgerðum, aðgerðaleysi og ógætilegum ummælum af hálfu þeirra, sem síst skyldi, hafa gert vandann ennþá þungbærari hér en annars staðar.

Ofan á allt þetta bætist efnahagsleg hryðjuverkaárás bresku ríkisstjórnarinnar sem bitnar harðast á saklausum almenningieins og aðrar slíkar árásir.

Við verðum að draga réttan lærdóm af þeirri tilraun sem við höfum nú séð ganga til enda og mistakast. Fyrsti lærdómurinn er að endurtaka ekki mistökin. Í heimi alþjóðavæðingar eru ekki forsendur til að reka sjálfstæða mynt hér á landi eins og reynslan hefur sýnt. Í nafni efnahagslegs fullveldis og í nafni íslensks launafólks eigum við að leita eftir því á grundvelli umsóknar um aðild að Evrópusambandinu að fá aðild að evrópska myntsamstarfinu svo fljótt sem verða má og eignast um leið bakhjarl í Evrópska seðlabankanum. Þessi skipan yrði tímabundin þangað til við fáum fulla aðild að evrópska myntbandalaginu og Evrópusambandinu.

Efnahagsáætlun í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og aðildarumsókn að Evrópusambandinu eru aðgerðir fallnar til að skapa traust. En við þurfum að gera meira til að endurheimta traust inn á við og á alþjóðlegum vettvangi.Íslendingar verða að endurheimta þetta traust með því að þeir sem ábyrgð bera axli hana og að þjóðin horfist í augu við nýliðna atburði. Við þurfum óháða úttekt með atbeina alþjóðlegra stofnana og erlendra manna sem njóta virðingar og trausts til að það megi liggja fyrir gagnvart umheiminum og okkur sjálfum hvernig það gat gerst að vestrænt lýðræðisríki, norður-evrópskt iðnríki, meðal hinna auðugustu í heimi, skyldi rata í þá stöðu sem við erum í.Þessar aðgerðir eru nauðsynlegar til þess að við endurheimtum það traust sem okkur ber og sem við stöndum undir.

Ágætu ársfundarfulltrúar.

Samstaða þjóðarinnar, eðlislæg bjartsýni Íslendinga og dugnaður munu reynast drjúg við að komast út úr þessari kreppu. Ég legg áherslu á að allar aðgerðir miði að því að verja heimilin og atvinnu fólks eins og frekast er kostur. Við skulum sýna umheiminum að við reisum við íslenskt efnahagslíf og komum skútunni á fullt skrið fyrr en nokkurn hefði órað fyrir.

Ég árna Alþýðusambandi Íslands allra heilla á komandi tímum.