Raforkukostnaður hjá meðalheimili hefur hækkað um allt að þriðjung frá því um mitt ár 2008. Miklar hækkanir á fastagjöldum fyrir flutning og dreifingu skýra stærstan hluta hækkananna en þau hafa þau hækkað um allt að 137% á síðustu tveimur árum.

Rafmagnsreikningurinn hefur hækkað mest hjá notendum Orkubús Vestfjarða sem búsettir eru í dreifbýli, en heildar raforkukostnaður þeirra hefur hækkað um 34% frá því um mitt ár 2008. Hjá notendum á svæði Rarik, Rafveitu Reyðarfjarðar og í þéttbýli á Vestjörðum hefur raforkukostnaður einnig hækkað umtalsvert eða um 26-30%. Reikningur meðalheimilis á svæði HS orku og Norðurorku hefur á tímabilinu hækkað um fimmtung en minnst hækkun er hjá heimilum á svæði Orkuveitu Reykjavíkur eða um 6%.

Sjá nánari sundurliðun á kostnaði í töflu.

Heildarkostnaður fyrir dreifingu, flutning og raforku til almennra heimilisnota hjá meðalheimili í þéttbýli, sem notar 4000 kWst. af rafmagni á ári, er hæstur hjá viðskiptavinum Rarik tæplega kr. 62.800 á ári. Lægstur er kostnaðurinn hjá Orkuveitu Reykavíkur kr. 48.250 á ári. Munurinn er kr. 14.550 á ári eða um 30%.

Raforkukostnaður heimila í dreifbýli er mun hærri en í þéttbýli. Meðalheimilið í dreifbýli á svæði Orkubús Vestfjarða greiðir kr.78.600 á ári fyrir raforku til almennra heimilisnota en á dreifbýlissvæði Rarik er kostnaðurinn tæplega kr. 74.600 á ári og hefur þá verið tekið tillit til sérstaks drefibýlisframlags sem ríkið leggur fram til að niðurgreiða dreifingu á raforku í dreifbýli.

Í öllum ofangreindum dæmum er gert ráð fyrir að heimilið kaupi raforku af því fyrirtæki sem hefur einkaleyfi á flutningi og dreifingu raforku á viðkomandi landsvæði eða þeim sölufyrirtækjum sem stofnuð hafa verið um raforkusöluna hjá viðkomandi fyriræki.

Raforkureikning heimilisins má skipta í tvo hluta. Annars vegar er greitt er fyrir flutning og dreifingu raforkunnar til þeirrar dreifiveitu sem hefur einkaleyfi á viðkomandi landssvæði og hins vegar er greitt fyrir raforkuna sjálfa til þess sölufyrirtækis sem hver og einn kýs. Þannig greiðir heimili á Ísafirði ávallt Orkubúi Vestfjarða fyrir flutning og dreifingu á raforku en getur síðan t.d. valið að kaupa raforkuna af Orkuveitu Reykavíkur.

Flutningur og dreifing

Kostnaður við flutning og dreifingu raforku hefur hækkað mest sl. tvö ár hjá heimilum í dreifbýli á svæði Orkubús Vestfjarða eða um 49% hjá meðalstóru heimili. Í þéttbýli á Vestjörðum nemur hækkunin 43%, hjá Rafveitu Reyðargjarðar 39% og hjá Rarik 36% mv. heimili sem notar 4000 kWst af raforku á ári. Þessar hækkanir má að lang mestu rekja til mikilla hækkana á fastagjöldum sem innheimt eru óháð notkun og veldur mikil hækkun á þeim því hlutfallslega meiri hækkunum hjá heimilum sem nota lítið rafmagn. Fastagjöld fyrir dreifingu og flutning á raforku hafa frá því í ágúst 2008 hækkað um 137% hjá Orkubúi Vestfjarða og um ríflega 100% hjá Rarik og Rafveitu Reyðarfjarðar.

Hjá Norðurorku og Hitaveitu Suðurnesja hefur kostnaður við flutning og dreifingu hækkað um tæplega fjórðung á tímabilinu sem bæði er tilkomið vegna hækkana á fastagjöldum og gjaldi fyrir hverja kWst. Minnst hefur kostnaður við flutning og dreifingu hækkað hjá heimilum á svæði Orkuveitu Reykjavíkur eða um 2-3%. Þess ber að geta að virðisaukaskattur hefur á tímabilinu hækkað úr 24,5% í 25,5% sem skýrir um eitt prósentustig af hækkuninni á tímbilinu.

Kostnaður meðalheimilis í þéttbýli, fyrir flutning og dreifing á raforku er nú hæstur á svæði Rarik kr. 41.549 á ári en lægstur hjá Orkuveitu Reykjavíkur kr. 27.872 sem er 13.677 króna verðmunur á ársgrundvelli eða 49%. Heimili í dreifbýli greiða talsvert hærra verð fyrir þessa þjónustu. Hjá Orkubúi Vestfjarða í dreifbýli er kostnaðurinn kr. 57.868 á ári og hjá Rarik í dreifbýli kr. 53.327, þegar tekið hefur verið tillit til niðurgreiðslu frá ríkinu vegna raforkuflutnings í dreifbýli. Um kaup á þessari þjónustu hafa heimilin ekkert val og verða að eiga viðskipti við þá dreifiveitu sem hefur einkaleyfi fyrir flutning og dreifingu á raforku á viðkomandi landssvæði.

Sjá nánar sundurliðaðan kostnað við flutning og dreifingu í töflu.

Sala á raforku

Orkusalan er sá hluti raforkuviðskiptanna þar sem neytendur hafa val um við hvað fyrirtæki þeir skipta en sá hluti raforkureikningsins hefur hækkað mun minna en kostaður vegna flutnings og deifingar. Mest hækkun hefur orðið á orkuverði hjá Rafveitu Reyðarfjarðar undanfarin tvö ár eða tæp 19%. Hjá Fallorku sem er sölufyrirtæki Norðurorku nemur hækkunin 17%, hjá HS orku og Orkusölunni sem er sölufyriræki Rarik nemur hækkunin um 14% og hjá Orkuveitu Reykjavíkur hefur orkuverðið hækkað um 12% sl. tvö ár. Minnst hefur kostnaður heimila vegna orkusölunnar hækkað hjá Orkubúi Vestfjarða en þar var áður innheimt fastagjald af orkusölunni sem nú hefur verið lagt af og veldur því að þrátt fyrir 22% hækkun á gjaldi fyrir hverja kWst hefur heildarkostnður meðalheimilis vegna orkusölunnar einungis hækkað um 3,5% en hækkunin er að sama skapi meiri hjá stærri heimilum og enn minni hjá minni heimilum.

Í upphafi árs var lagður á orkusölu sérstakur orkuskattur, 12 aurar á hverja kWst auk hækkunar á virðisaukaskatti sem tók tildi á sama tíma. Þessar álögur skýra um fjögur prósentustig af þeim hækkunum sem hér eru tilgreindar á orkuverðinu.

Fyrir meðalheimilið er ódýrast að kaupa raforkuna hjá Orkuveitu Reykjavíkur, þar sem kostnaðurinn á ársgrundvelli er kr. 20.381, en dýrast hjá HS orku og Fallorku. Hjá HS orku er kostnaðurinn kr. 22.841 ef gerður er óbundinn samningur um orkukaupin en ef viðskiptavinurinn gerir tveggja ára samning um kaup á orku er verðið kr. 21.536 sem er það sama og hjá Fallorku. Munurinn er kr.1.155 á ári eða tæplega 6%

Rétt er að vekja athygli á því að ákveði heimilið að kaupa raforkuna hjá öðru fyrirtæki en því sem sér um flutning og dreifingu á viðkomandi landssæði, mun raforkureikningur heimilisins berast í tvennu lagi. Einn fyrir flutninginn og dreifinguna og annar fyrir orkusöluna. Neytendur ættu því að kynna sér hvort innheimt sé aukalegt seðilgjald hjá raforkusalanum og hvort komast megi hjá því t.d. með rafrænum greiðsluseðlum þannig kostnður við skiptin verði ekki meiri en sem nemur veðmun á milli söluaðila.

Það er bagalegt fyrir samkeppni á orkusölumarkaði að ekki skuli vera mögulegt að innheimta allan raforkukostnað á einum reikningi, óháð samsetningu á sölufyrirtæki og dreifiveitu sem skipt er við. Þessu til viðbótar er ávallt erfiðara fyrir neytendur að fágóða yfirsýn yfir heildarkostnað sinn þegar tveir reikningar berast mánaðarlega.

Sjá nánar sundurliðaðan kostnað við orkusölu í töflu.