Nú fyrir helgi sameinuðust alþingismenn um afgreiðslu nýrra laga um greiðsluaðlögun og nokkurra annarra sem styðja og móta framkvæmd þeirra laga. Alþýðusamband Íslands fagnar þessum áfanga í langri baráttu sambandsins fyrir löggjöf af þessum toga og óskar jafnframt alþingismönnum til hamingju með að hafa tekist að ljúka málinu í sátt.

Núverandi forsætisráðherra og þáverandi félagsmálaráðherra skipuðu nefnd árið 1993 sem fjalla skyldi um nýtt úrræði fyrir skulduga einstaklinga sem kallað var greiðsluaðlögun. Slík úrræði höfðu þá verið til í norrænni löggjöf um nokkurt skeið. Nefndin skilaði af sér skýrslu 16. maí 1994 og lagði til, að skapað yrði samofið félagslegt og fjárhagslegt úrræði til þess að mæta skuldavanda einstaklinga og fjölskyldna. Lagt var til að slíkt úrræði tæki jöfnum höndum til veðkrafna og annarra krafna og að því mætti m.a. beita þannig, að heimilt væri að fara inn í samningsbundna skilmála veðkrafna innan verðmætis veðsettra eigna með það fyrir augum að gera þær kröfur greiðanlegar með skilmálabreytingum. Sú tillaga að úrræðið tæki með þessum hætti til veðkrafna var nýmæli og helgaðist af því að eignasamsetning íslenskra heimila er með nokkrum öðrum hætti en á hinum norðurlöndunum. Skömmu eftir að nefndin skilaði af sér urðu ríkisstjórnarskipti og voru tillögurnar frá 1994 lagðar til hliðar. Frá þeim tíma og allt fram á árið 2008 voru ítrekað lagðar fram þingsályktunartillögur og raunar einnig lagafrumvörp um greiðsluaðlögun en þau frumvörp gerðu ýmist ráð fyrir að greiðsluaðlögun tæki ekki til veðskulda innan verðmætis eigna eða tóku almennt ekki til veðskulda. Það frumvarp sem nú liggur fyrir Alþingi samræmist hvað þetta varðar þeim tillögum sem settar voru fram 1994 og er það fagnaðarefni.

Haustið 2008 samþykkti Alþýðusamband Íslands að setja kröfuna um víðtæka greiðsluaðlögun og breytingar á ýmissi annarri löggjöf til verndar skuldurum á oddinn í samstarfi sínu en jafnframt baráttu við stjórnvöld en ASÍ hafði uppi kröfu um greiðsluaðlögunarúrræði allt frá því fyrrgreind nefnd félagsmálaráðherra skilaði af sér. Sú krafa var endurnýjuð á ársfundi ASÍ 2008 og samhliða var hrint af stað sérstöku átaki og auglýsingaherferð undir kjörorðunum „Réttur fólksins, ekki rukkaranna“. Þá verandi dómsmálaráðherra lagðist gegn öllum hugmyndum um greiðsluaðlögun sem tæki til veðskulda en viðskiptaráðherra hafði þá um nokkurt skeið haft frumvarp um takmarkaða greiðsluaðlögun í smíðum. Núverandi stjórnvöld tóku greiðsluaðlögunarmálið jafnframt upp á arma sína eftir síðustu kosningar og hefur nú tekist að koma málinu fram með stuðningi allra stjórnmálaflokka sem er afrek út af fyrir sig í ljósi þess að stærstu stjórnarandstöðuflokkarnir hafa verið einlægir andstæðingar málsins frá upphafi. Verulegur árangur hafði áður náðst með samþykkt frumvarps ríkisstjórnarinnar til laga um breytingu á lögum um nauðungarsölu, nr. 90/1991, lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, og lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001 en þessar lagabreytingar byggja nánast alfarið á tillögum ASÍ. Vonandi eru þetta merki um nýja og betri tíma þar sem Alþingi sameinast um eitt af grundvallarhlutverkum sínum en það er að gæta hagsmuna og réttinda almennings.

Framundan er erfitt haust og langur vetur fyrir þúsundir fjölskyldna hér á landi og nú ríður á að vel takist til um framkvæmd hinna nýju laga og mun ASÍ fylgjast grannt með þróun hennar.

Magnús M. Norðdahl,

lögfræðingur ASÍ